ขยะอิเล็กทรอนิกส์กำลังโตกว่าที่คุณคิด

โทรศัพท์เครื่องเก่า คอมพิวเตอร์ที่เปิดไม่ติด หูฟังที่แบตเสื่อม พัดลมที่เสีย หรือเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ไม่ได้ใช้งานแล้ว — สิ่งเหล่านี้อาจดูเหมือนเป็นเพียงของเก่าที่รอวันทิ้ง แต่เมื่อรวมกันในระดับโลก สิ่งเหล่านี้กลายเป็นหนึ่งในปัญหาสิ่งแวดล้อมที่กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว นั่นคือ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ หรือ E-waste

ข้อมูลจาก Global E-waste Monitor 2024 ระบุว่า ในปี 2022 โลกสร้างขยะอิเล็กทรอนิกส์มากถึง 62 ล้านตัน และมีเพียง 22.3% ที่ได้รับการเก็บรวบรวมและรีไซเคิลอย่างเป็นระบบ ขณะที่ปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ทั่วโลกคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 82 ล้านตันต่อปีภายในปี 2030 หากแนวโน้มยังดำเนินต่อไปเช่นเดิม

แล้วทำไม E-waste ถึงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว? และในฐานะผู้บริโภค เราสามารถเริ่มจัดการกับปัญหานี้ได้อย่างไร?

E-waste คืออะไร?

E-waste (Electronic Waste) หรือ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ หมายถึง เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่เราไม่ต้องการใช้แล้ว หมดอายุการใช้งาน หรือไม่สามารถใช้งานได้อีกต่อไป ตัวอย่างที่อยู่ใกล้ตัวกว่าที่คิด เช่น โทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ต คอมพิวเตอร์ โน้ตบุ๊ก โทรทัศน์ หูฟัง แบตเตอรี่และพาวเวอร์แบงก์ พัดลม สายชาร์จและอุปกรณ์เสริมต่าง ๆ

ในประเทศไทยเอง หน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมมีการติดตามเส้นทางของซากเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์หลายประเภท เช่น โทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ โทรทัศน์ ตู้เย็น เครื่องปรับอากาศ พัดลม และเครื่องซักผ้า เพื่อพัฒนาแนวทางการจัดการอย่างเป็นระบบมากขึ้น

ทำไม E-waste ถึงเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ?

1. เทคโนโลยีเปลี่ยนเร็วขึ้น: ทุกวันนี้เราเปลี่ยนอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เร็วกว่าสมัยก่อนมาก โทรศัพท์รุ่นใหม่ออกมาอย่างต่อเนื่อง คอมพิวเตอร์มีเทคโนโลยีใหม่ ๆ และเครื่องใช้ไฟฟ้าก็ถูกพัฒนาให้มีฟังก์ชันมากขึ้น เมื่อมีผลิตภัณฑ์รุ่นใหม่เข้ามา อุปกรณ์รุ่นเก่าจำนวนหนึ่งจึงถูกเปลี่ยน แม้บางเครื่องจะยังสามารถใช้งานต่อได้

2. อายุการใช้งานสั้นลง และซ่อมน้อยลง: เมื่ออุปกรณ์เสีย เรามักต้องตัดสินใจว่า “ซ่อมดี หรือซื้อใหม่?” ในหลายกรณี การซื้อเครื่องใหม่อาจดูง่ายและคุ้มค่ากว่าการซ่อม โดยเฉพาะเมื่อเทคโนโลยีเปลี่ยนเร็วหรืออะไหล่หาได้ยาก ผลที่ตามมาคืออุปกรณ์ที่ยังมีชิ้นส่วนและทรัพยากรที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ อาจถูกเปลี่ยนสถานะจาก “ของใช้” กลายเป็น “ของเสีย” เร็วกว่าที่ควร

3. จำนวนอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่เพิ่มขึ้นในชีวิตประจำวัน: ปัจจุบันอุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น ทั้งในด้านการทำงาน การสื่อสาร ความบันเทิง และการใช้ชีวิตภายในบ้าน ไม่ว่าจะเป็นโทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ เครื่องใช้ไฟฟ้าในครัว เครื่องปรับอากาศ โทรทัศน์ หรืออุปกรณ์อัจฉริยะต่าง ๆ เมื่อจำนวนอุปกรณ์ที่เราใช้งานเพิ่มขึ้น ปริมาณอุปกรณ์ที่หมดอายุการใช้งานหรือถูกเปลี่ยนทดแทนก็มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามไปด้วย

แล้ว E-waste อันตรายอย่างไร?

E-waste ไม่เหมือนขยะทั่วไป เพราะอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์บางประเภทมีทั้ง วัสดุที่มีมูลค่า และ สารที่อาจเป็นอันตราย ตัวอย่างเช่น ตะกั่ว ปรอท แคดเมียม และสารเคมีอื่น ๆ ที่อาจเป็นส่วนประกอบของอุปกรณ์ หรือเกิดขึ้นจากกระบวนการรีไซเคิลที่ไม่เหมาะสม หาก E-waste ถูกเผา ถอดแยก หรือรีไซเคิลโดยไม่มีระบบควบคุมที่เหมาะสม สารอันตรายสามารถปนเปื้อนใน อากาศ ฝุ่น ดิน และน้ำ ได้

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าการจัดการ E-waste ที่ไม่ปลอดภัยอาจทำให้เกิดการปลดปล่อยสารอันตรายมากกว่า 1,000 ชนิด รวมถึงตะกั่ว ปรอท นิกเกิล สารหน่วงการติดไฟบางชนิด และสารมลพิษอื่น ๆ

ปัญหาของ E-waste ไม่ได้จบลงเมื่อเรา “ทิ้ง” อุปกรณ์ เมื่อขยะเหล่านี้ถูกจัดการอย่างไม่เหมาะสม คนที่ทำงานกับขยะ รวมถึงชุมชนที่อยู่ใกล้พื้นที่คัดแยกหรือรีไซเคิลที่ไม่ได้มาตรฐาน อาจได้รับสารอันตรายจากกระบวนการดังกล่าว โดยเฉพาะ เด็กและหญิงตั้งครรภ์ ถือเป็นกลุ่มที่มีความเปราะบางต่อสารพิษจาก E-waste มากกว่า

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการจัดการ E-waste อย่างถูกต้องจึงสำคัญ ไม่ใช่แค่เพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม แต่ยังเกี่ยวข้องกับสุขภาพและคุณภาพชีวิตของผู้คนด้วย

แล้วเราควรจัดการ E-waste อย่างไร?

1. ซ่อมก่อนซื้อใหม่: หากอุปกรณ์ยังสามารถซ่อมและกลับมาใช้งานได้ ลองพิจารณาซ่อมก่อนเปลี่ยนเครื่องใหม่ การยืดอายุการใช้งานของผลิตภัณฑ์ช่วยลดความต้องการผลิตอุปกรณ์ใหม่ และลดการเกิดของเสียที่ตามมา

2. ส่งต่อของที่ยังใช้ได้: โทรศัพท์ คอมพิวเตอร์ หรืออุปกรณ์บางชนิดอาจไม่ได้ตอบโจทย์เราแล้ว แต่ยังสามารถใช้งานได้ แทนที่จะทิ้ง ลอง บริจาค/ ส่งต่อ/ ขายต่อ/ นำกลับมาใช้ใหม่ เพื่อยืดอายุการใช้งานของผลิตภัณฑ์ให้นานขึ้น

3. แยก E-waste ออกจากขยะทั่วไป: ควรแยก E-waste ออกจากขยะประเภทอื่น และนำไปยัง จุดรับหรือผู้ให้บริการที่มีระบบจัดการ E-waste อย่างเหมาะสม ในประเทศไทยมีโครงการและจุดรับ E-waste ที่ดำเนินการโดยหน่วยงานและภาคเอกชน เช่น โครงการ “คนไทยไร้ E-Waste” ซึ่งมีการรับโทรศัพท์มือถือ แท็บเล็ต แบตเตอรี่ พาวเวอร์แบงก์ สายชาร์จ และหูฟังเพื่อนำไปจัดการอย่างเหมาะสม

4. ลบข้อมูลส่วนตัวก่อนส่งต่อ: ก่อนขาย บริจาค หรือส่งอุปกรณ์ไปรีไซเคิล ควรสำรองข้อมูลและ Factory Reset / ลบข้อมูลส่วนตัวอย่างเหมาะสมเพราะโทรศัพท์และคอมพิวเตอร์ไม่ได้เก็บแค่ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ แต่ยังเก็บรูปภาพ บัญชี รหัสผ่าน เอกสาร และข้อมูลส่วนตัวของเราไว้ด้วย

5. เลือกซื้ออย่างมีสติ: ก่อนซื้ออุปกรณ์ใหม่ ลองถามตัวเองว่า “จำเป็นต้องซื้อใหม่จริง ๆ หรือเปล่า?” ถ้าจำเป็น ให้พิจารณาผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพ ใช้งานได้นาน ซ่อมได้ หรือมีระบบรับคืนเมื่อหมดอายุการใช้งาน

📌 อ่านบทความน่ารู้เพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์และโซเชียลมีเดียของเรา:

Line OA: https://lin.ee/2HLoHLu

Facebook: https://www.facebook.com/bygge.solutions.thailand/

Instagram: https://www.instagram.com/bygge.solutions/

TikTok: https://www.tiktok.com/@bygge.solutions

Website: https://www.byggesolutions.com/blog